SIBO to nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim, który powoduje wzdęcia, gazy i zaburzenia trawienia. Najczęściej nie jest chorobą samą w sobie, ale objawem innych problemów, dlatego skuteczne leczenie wymaga znalezienia przyczyny.
W tym artykule dowiesz się:
– czym jest SIBO
– jakie daje objawy
– skąd się bierze
– i jak wygląda skuteczne leczenie

Pamiętaj skupienie się wyłącznie na antybiotyku często nie przynosi trwałych efektów.

Czym jest SIBO i skąd się bierze?

SIBO  to stan, w którym w jelicie cienkim znajduje się zbyt duża ilość bakterii. W uproszczeniu: bakterie, które powinny znajdować się głównie w jelicie grubym, pojawiają się tam, gdzie nie powinny – czyli w jelicie cienkim

Jelito cienkie, w którym diagnozuje się przerost bakteryjny, jest miejscem intensywnego trawienia i wchłaniania. Ten odcinek układu pokarmowego charakteryzuje się stosunkowo niewielką ilością bakterii. Ich zbyt duża liczebność w tym miejscu zakłóca wyżej wymienione procesy przyczyniając się do nasilenia fermentacji w jelicie. Skutkiem procesów fermentacyjnych jest produkcja dużej ilości gazów, które powodują wzdęcia oraz ból brzuch[1]

Objawy SIBO – jak się objawia i kiedy powinno Cię to zaniepokoić?

Przerost flory bakteryjnej w jelicie cienkim manifestuje się różnymi problemami w przewodzie pokarmowym.

Najczęstsze objawy  to [1]
– wzdęcia (często nasilające się po jedzeniu)
– nadmiar gazów – skutek fermentacji 
– bóle brzucha
– biegunki lub zaparcia
– refluks i zgaga
– niedobory (B12, żelazo)
– zmęczenie, bóle głowy (w tym migrenowe) 
– problemy skórne (np. trądzik różowaty)

Jak rozpoznać SIBO w praktyce?(objawy, które często są ignorowane)

Objawy SIBO często są niespecyficzne, dlatego łatwo je pomylić z innymi problemami jelitowymi.

Najczęstsze sygnały to:
– wzdęcia nasilające się po jedzeniu
– uczucie pełności mimo małych posiłków
– chwilowa poprawa po antybiotyku i szybki nawrót objawów

To sygnał, że problem może leżeć głębiej niż tylko w samej diecie i wymaga szerszego podejścia.

Diagnostyka SIBO – jak wygląda test oddechowy i czy jest wiarygodny?

SIBO diagnozuje się za pomocą wodorowego testu oddechowego. Badanie polega na wypiciu odczynnika fermentującego w jelicie w postaci laktulozy lub glukozy, a następnie pomiarze  wodoru w wydychanym powietrzu w interwałach 20 minutowych. Całe badanie trwa 3 godziny, a po ich upływie osoba dostaje wynik potwierdzający lub wykluczający diagnozę SIBO.  Warto jednak  pamiętać, że test oddechowy nie jest idealny i może dawać wyniki zarówno fałszywie ujemne  jak i dodatnie.

Przyczyny SIBO – dlaczego się pojawia?

W praktyce klinicznej rzadko występuje jedna przyczyna – najczęściej jest to kombinacja kilku czynników. Dlatego leczenie bez znalezienia przyczyny bardzo często kończy się nawrotem objawów[2]

Możemy je podzielić na 3 główne grupy: 

1. Zaburzenia trawienia i wchłaniania 
2. Upośledzona motoryka przewodu pokarmowego 
3. Nieprawidłowości anatomiczne

 Zaburzenia trawienia i wchłaniania jako przyczyna SIBO

Prawidłowe procesy trawienia i wchłaniania są warunkiem prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego. Niestrawiony pokarm stanowi idealną pożywkę dla bakterii, co stymuluje ich wzrost w jelicie cienkim. Podobna sytuacja występuję wtedy gdy mamy do czynienia z zaburzeniami wchłaniania. Składniki pokarmowe są wykorzystywane przez bakterie , a następnie fermentowane. 

Przyjrzyjmy się zatem przyczynom zaburzeń trawienia, a tym samym potencjalnym  czynnikom ryzyka rozwoju SIBO:

1. Infekcja Helicobacter pylori- Obecność bakterii w żołądku wiąże się ze zwiększeniem pH soku żołądkowego (z silnie kwasowego w kierunku obojętnego) co znacząco upośledza proces trawienia białka[3] 
2. Stosowanie leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP)– podobnie jak infekcja Helicobacter pylori zmniejsza kwasowość treści żołądka i pogarsza proces trawienia białka[4]
3. Refluks żółciowy- Problem w którym żółć zamiast spływać do dwunastnicy cofa się do żołądka. W tej sytuacji mamy również do czynienia z zobojętnieniem soku żołądkowego i pogorszeniem procesów trawienia[5]
4.  Zaburzenia pracy trzustki- Trzustka jest gruczołem produkującym całą gamę enzymów rozkładających składniki odżywcze w postaci białka, tłuszcze, węglowodany do najprostszych form wchłanianych w jelicie cienkim[6]

Jakie problemy zdrowotne mogą powodować zaburzenia wchłaniania?

1. Celiakia, a w zasadzie zanik kosmków jelitowych odpowiedzialnych za prawidłowe wchłanianie [7]
2. Choroby zapalne jelit: Crohn, Colitis Ulcerosa. Stan zapalny obejmujący ścianę jelita znacząco upośledza procesy wchłaniania[8] 
3. Resekcja jelita czczego 
4. Obecność pasożytów, szczególnie Giardia lamblia[9]

Zaburzenia motoryki jelit (MMC) – najczęstsza przyczyna SIBO

Brak znacznej ilości bakterii w jelicie cienkim jest wynikiem silnej perystaltyki, która niczym zmiotka wymiata niestrawione resztki pokarmowe oraz komórki bakteryjne z jelita cienkiego do jelita grubego. Kiedy czynność perystaltyczna się zmniejsza, panują idealne warunki do tego aby różne mikroorganizmy mogły skolonizować jelito

Zatem przyjrzyjmy się problemom/ jednostkom chorobowym, które odpowiedzialne są za spowolnienie perystaltyki 

1. Niedoczynność tarczycy- Hormony tarczycy zawiadują pracą całego układu pokarmowego, a w szczególności regulują perystaltykę[10]
2. Zaburzenia funkcjonowania wędrującego kompleksu mioelektrycznego (MMC). Kompleks ten pełni rolę sprząta, który sprząta jelita po posiłku. W skrócie wymiata wszystko co jest niepotrzebne i potencjalnie szkodliwe. Praca tej struktury najczęściej jest zaburzona na skutek tzw. „jelitówek”[11]
3. Stosowanie leków przeciwbólowych opiatów.[12]
4. Choroby neurologiczne: stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, twardzina układowa)[13]
5. Cukrzyca- dysfunkcja pracy nerwu błędnego odpowiedzialnego za prawidłową ruchliwość jelit [14]

 Zaburzenia anatomiczne, które prowadzą do rozwoju SIBO

1. Obecność uchyłków- drobnych kieszonek powstających na skutek uwypuklenia się mięśniówki. Jest to idealna miejsce do namnażania bakterii [15]
2. Przetoka jelitowa 
3. Przerost endometrium (endometrioza) [16]
4. Zaburzenia funkcjonowaniu zastawki krętniczo- kątniczej [17]
5. Zrosty po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej[18]

Leczenie SIBO – jak zrobić to skutecznie i uniknąć nawrotów?

Leczenie SIBO nie polega tylko na przyjęciu antybiotyku. Jeśli nie zostanie usunięta przyczyna problemu, objawy bardzo często wracają.

W leczeniu SIBO stosuje się antybiotyk. Warto jednak wiedzieć, że jest to tylko i wyłącznie leczenie objawowe, polegające na usunięciu nadmiaru bakterii. Takie działanie w żaden sposób nie adresuje przyczyny. 

Aby mówić o skutecznym leczeniu SIBO należy zacząć od identyfikowania, a następnie leczenia choroby podstawowej. Dlatego tak szczegółowo opisałam przyczyny przerostu bakteryjnego. 

Jak przebiega leczenie SIBO?

1. Antybiotyki i/lub  zioła o działaniu przeciwbakteryjnym 
2. Dietę low FODMAP 
3. Leki i/lub zioła prokinetyczne 
4. Probiotyki (zazwyczaj w późniejszym etapie)

Poniżej po krótce opisze poszczególne etapy leczenia SIBO

Czy antybiotyk (Xifaxan) leczy SIBO?

Obecnie objawy zespołu rozrostu bakteryjnego SIBO leczy się antybiotykiem zawierającym substancję czynną rifaksyminę.  Podkreślę jednak po raz kolejny, że  jedynym  sposobem na skuteczną eradykację SIBO jest znalezienie przyczyny i leczenie choroby podstawowej. W praktyce bardzo często obserwuję, że objawy wracają mimo leczenia antybiotykiem.

Jeśli rozpoczynasz terapię Xifaxanem obejrzyj załączony poniżej film, w którym wyjaśniam jakich błędów należy unikać podczas leczenia farmakologicznego. 

Dieta low FODMAP – czy naprawdę działa?

Jest to model żywieniowy oparty na eliminacji produktów fermentujących w jelicie. Ich usunięcie z diety w SIBO ma dwojakie korzyści. Z jednej strony przyczynia się do odcięcia bakterii od pożywki, co jest swego rodzaju formą zagłodzenia niedobitków, które ostały się po kuracji antybiotykowej. Z drugiej strony w znacznym stopniu zmniejsza objawy rozrostu bakteryjnego w postaci gazów, wzdęć oraz biegunek[20]

Dieta FODMAP składa się z trzech następujących po sobie faz, których przejście gwarantuje wyeliminowanie uciążliwych problemów jelitowych.

O diecie FODMAP i jej etapach przeczytasz w tym wpisie. Znajdziesz tam również listę produktów dozwolonych w fazie eliminacji!

Prokinetyki i MMC – klucz do zapobiegania nawrotom

Włączenie prokinetyków jest bardzo ważnym elementem leczenia, ponieważ adresują jedną z najczęściej występujących przyczyn rozrostu flory bakteryjnej jelita cienkiego, czyli zaburzenia wędrującego kompleksu mioelektrycznego[1]

Do leków prokinetycznych zaliczamy następujące preparaty:

• Prokit
• Tribux
• Ircolon 
• Debretin
• Debridat 

Zioła, które wykazują działanie prokinetyczne to:

• Iberogast 
• Triphala 
• Imbir 

Probiotyki w SIBO – pomagają czy szkodzą?

Suplementacja probiotykami w przypadku SIBO jest kontrowersyjna. Przede wszystkim dlatego, że dobór odpowiedniego szczepu bakteryjnego bywa problematyczny. Zły dobór probiotyku może zniweczyć wszelkie wcześniej podjęte działania, zwłaszcza kiedy nie zaadresujemy przyczyny, która wywołała problem. 

Kiedy musisz zachować ostrożność podczas stosowania probiotyku?

1. Kiedy podejrzewasz zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego- ryzyko ponownej kolonizacji bakteryjnej jelita cienkiego 
2. W sytuacji kiedy przewlekle przyjmujesz leki zmniejszające wydzielanie kwasu w żołądku

Jakie probiotyki mogą się sprawdzić przy SIBO?

• Enterol– według badań suplementacja tym szczepem zmniejsza stężenie wodoru w wydychanym powietrzu[21]
• Alflorex- preparat zawierający szczep Bifidobacterium infantis 35624, który nie wykazuje tendencji do kolonizacji jelita cienkiego[22]

Wszystkie praktyczne informacje dotyczące probiotykoterapii w SIBO znajdziesz tutaj 

Co zrobić dalej, jeśli podejrzewasz SIBO? (plan krok po kroku)