Czy Helicobacter pylori można wyleczyć ziołami? Czy berberyna, czarnuszka, mastyks, probiotyki albo żurawina mogą zastąpić antybiotyki?
Nie ma obecnie wystarczających dowodów, aby uznać zioła lub suplementy za skuteczną samodzielną terapię eradykacyjną H. pylori. Niektóre naturalne substancje mogą jednak wspierać standardowe leczenie.
Nie każda substancja, która wykazuje działanie przeciwko H. pylori w laboratorium, jest w stanie trwale usunąć bakterie z żołądka człowieka. W badaniach klinicznych część naturalnych preparatów wykazuje działanie wspomagające, ale obecnie nie ma podstaw, aby traktować zioła lub suplementy jako zamiennik terapii farmakologicznej
Jak działają naturalne preparaty na Helicobacter pylori?
Poznasz najważniejsze naturalne substancje badane w kontekście H. pylori oraz mechanizmy, na które mogą wpływać – m.in. ureazę, biofilm, adhezję bakterii i stan zapalny.
Które preparaty mogą wspierać eradykację?
Sprawdzisz, co badania mówią o czarnuszce, probiotykach, , mastyksie, żurawinie, NAC, kurkuminie i innych naturalnych składnikach.
Naturalne preparaty czy antybiotykoterapia?
Porównamy skuteczność naturalnych substancji stosowanych samodzielnie oraz jako dodatku do standardowego leczenia H. pylori i wyjaśnimy, dlaczego naturalne wsparcie nie zastępuje eradykacji.
Jak wykorzystać naturalne wsparcie w praktyce?
Zobaczysz, które preparaty mogą mieć zastosowanie jako element wspierający terapię i regenerację błony śluzowej po eradykacji.
Czy Helicobacter pylori można wyleczyć naturalnie?
Najpierw warto rozdzielić dwie rzeczy: działanie przeciwbakteryjne oraz eradykację zakażenia.
Wiele substancji naturalnych wykazuje aktywność przeciwko H. pylori w badaniach laboratoryjnych. Problem polega na tym, że warunki panujące w probówce nie są takie same jak w ludzkim żołądku.
Bakteria musi przeżyć w kwaśnym środowisku, przedostać się przez warstwę śluzu, przyczepić do nabłonka i wykorzystać mechanizmy, które pomagają jej przetrwać.
Dlatego naturalny preparat może:
- hamować namnażanie bakterii,
- ograniczać jej przyleganie do błony śluzowej,
- wpływać na biofilm,
- zmniejszać stan zapalny,
- łagodzić objawy,
Jeśli zastanawiasz się, czy H. pylori można wyleczyć samymi naturalnymi preparatami, odpowiedź jest prosta: na ten moment nie mamy wystarczających dowodów, aby traktować którąkolwiek z nich jako samodzielną terapię eradykacyjną.
To jednak nie oznacza, że naturalne składniki są bez znaczenia.
Niektóre z nich mogą być wartościowym wsparciem leczenia antybiotykami – pomagając zmniejszyć stan zapalny błony śluzowej, złagodzić dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz ograniczyć część działań niepożądanych związanych z antybiotykoterapią.
Szczególnie interesujące są m.in. czarnuszka, wybrane szczepy probiotyczne, takie jak Lactobacillus reuteri czy Saccharomyces boulardii, berberyna, NAC oraz laktoferyna.
Czy zioła mogą zastąpić antybiotykoterapię?
Naturalne preparaty stosowane samodzielnie nie powinny zastępować terapii eradykacyjnej zaleconej przez lekarza. Ich potencjalna wartość polega przede wszystkim na tym, że mogą wspierać leczenie podstawowe.
Badania sugerują, że odpowiednio dobrane dodatki do terapii eradykacyjnej mogą:
- zwiększać szansę na skuteczne usunięcie H. pylori – w części badań obserwowano dodatkowy wzrost skuteczności eradykacji,
- zmniejszać ryzyko działań niepożądanych, takich jak biegunka, nudności czy dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego,
- ułatwiać ukończenie całej kuracji, co ma znaczenie, ponieważ przerwanie lub nieregularne stosowanie antybiotyków może obniżać szanse na skuteczną eradykację.
Dlatego zamiast myśleć o naturalnych metodach jako o alternatywie dla antybiotyków, lepiej traktować je jako potencjalne wsparcie dobrze dobranej terapii eradykacyjnej.
Jak Helicobacter pylori przystosowała się do życia w żołądku?
To jeden z najciekawszych elementów całego tematu. Żołądek jest środowiskiem o bardzo niskim pH, a mimo to H. pylori potrafi w nim przetrwać. Pomaga jej w tym szereg przystosowań takich jak enzym ureaza, obecność wici i adhezyn, a także zdolność do formowania biofilmu. Po co o tym mówię?
Każda z wymienionych niżej naturalnych substancji wykorzystywanych w walce z Helicobacter pylori działa na konkretny mechanizm przystosowawczy bakterii. Dzięki temu może pomóc w terapii eradykacyjnej.
Naturalne leczenie Helicobacter pylori – co naprawdę działa?
Berberyna na Helicobacter pylori
Berberyna jest jednym z ciekawszych naturalnych składników badanych jako dodatek do leczenia H. pylori. Mechanizm jej działania opiera się na rozbijaniu biofilmu bakteryjnego przy jednoczesnym hamowaniu syntezy DNA (materiału genetycznego)
W metaanalizie 13 badań dodanie berberyny do standardowej terapii zwiększało szansę na eradykację bakterii. Jednocześnie osoby otrzymujące berberynę miały mniej działań niepożądanych.
Berberyna – co pokazały badania?
| Co porównywano | Standardowe leczenie | Leczenie + berberyna |
|---|---|---|
| Skuteczność | Punkt odniesienia | Około 22% większa względna szansa na eradykację |
| Dawka stosowana w badaniach | Standardowy schemat | 300–500 mg 2–3 × dziennie |
| Czas stosowania | 10-14 dni | Najczęściej 7–14 dni |
| Działania niepożądane | Częstsze | Rzadziej |
Co to oznacza?
Dodanie berberyny do standardowej terapii może zwiększać szansę na skuteczne leczenie. Nie oznacza to jednak, że każda osoba uzyska dokładnie taki sam efekt. Badania różniły się dawkami, preparatami oraz schematami leczenia.
Berberyna wykazuje bardzo silne działanie synergistyczne z antybiotykami. Poza niszczeniem struktury biofilmu hamuje tzw. pompy wyrzutu (efflux pumps) u bakterii, co zapobiega wypompowywaniu antybiotyku z wnętrza komórki bakteryjnej
Laktoferyna na Helicobacter pylori
Laktoferyna jest białkiem występującym między innymi w mleku. W badaniach nad H. pylori zwraca uwagę zarówno jej potencjalne działanie przeciwbakteryjne, jak i możliwość poprawy tolerancji leczenia.
Mechanizm działania laktoferyny w eradykacji Helicobacter pylori polega na wiązaniu wolnego żelaza niezbędnego do życia bakterii oraz uszkadza ścianę komórkową H.pylori
W metaanalizie 9 badań obejmujących 1343 osoby uzyskano następujące wyniki:
Laktoferyna – co pokazało badanie?
| Co porównujemy | Standardowe leczenie | Z laktoferyną |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | 74 pozbywały się bakterii | 87 pozbywało się bakterii |
| Różnica | — | Około 12–13 dodatkowych osób na 100 |
| Dawka stosowana w badaniach | Standardowy schemat | 200 mg 2 × dziennie |
| Czas stosowania | 10-14 dni | Najczęściej 7–14 dni |
| Działania niepożądane | Częstsze | W części badań występowały rzadziej |
Co to oznacza?
Najprościej mówiąc: w analizowanych badaniach na każde 100 leczonych osób około 12–13 dodatkowych osób pozbywało się H. pylori, gdy do terapii dodano laktoferynę. Obserwowano również mniej części działań niepożądanych leczenia, m.in. nudności.
Dawki stosowane w badaniach nie są uniwersalnym zaleceniem suplementacji. Poszczególne badania stosowały różne schematy.
Saccharomyces boulardii na Helicobacter pylori
Saccharomyces boulardii to drożdżak probiotyczny i jeden z lepiej przebadanych probiotycznych dodatków do terapii H. pylori. Może ograniczać przyleganie bakterii do błony śluzowej żołądka, konkurując o miejsca adhezji, a także wspierać eliminację bakterii poprzez wpływ na ich adhezję, toksyny i lokalną odpowiedź śluzówkową.
Jego potencjalna korzyść może dotyczyć nie tylko samej eradykacji, ale również zmniejszenia działań niepożądanych antybiotykoterapii.
Saccharomyces boulardii – co pokazało badanie?
| Co porównujemy | Standardowe leczenie | Leczenie + S. boulardii |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | Około 71 pozbywało się bakterii | Około 80 pozbywało się bakterii |
| Różnica | — | Około 9 dodatkowych osób na 100 |
| Dawka stosowana w badaniach | Standardowy schemat | 250 mg 2 × dziennie |
| Czas stosowania | 7–14 dni | 14–28 dni |
| Biegunka podczas leczenia | Częstsza | Rzadsza |
Co to oznacza?
W analizowanych badaniach około 9 dodatkowych osób na każde 100 leczonych pozbywało się bakterii, gdy do standardowej terapii dodano S. boulardii. Co ciekawe, probiotyk może być szczególnie interesujący pod kątem tolerancji antybiotykoterapii. W badaniach obserwowano m.in. mniej biegunek i nudności.
Lactobacillus reuteri na Helicobacter pylori
Tutaj pojawia się bardzo ważna zasada. Nie każdy Lactobacillus reuteri działa tak samo. W przypadku probiotyków znaczenie ma konkretny szczep, a nie tylko nazwa gatunku. W jednym z badań zastosowanie konkretnego szczepu L. reuteri DSM 17648 jako dodatku do terapii wiązało się z wyższym odsetkiem eradykacji. Jego pozytywne działanie wiąże się z ograniczeniem przylegania bakterii do błony śluzowej żołądka, a także na wytwarzaniu reuteryny – substancji o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, która może hamować wzrost H. pylori.
Lactobacillus reuteri – co pokazało badanie?
| Co porównujemy | Standardowe leczenie | Leczenie + konkretny szczep |
|---|---|---|
| Przykładowe badanie | 69 osób na 100 pozbywało się bakterii | 91 osób na 100 pozbywało się bakterii |
| Szczep | — | L. reuteri DSM 17648 |
| Czas stosowania | 14 dni | > 2 tygodni |
Co to oznacza?
Nie można powiedzieć po prostu: „Lactobacillus reuteri działa na H. pylori”. W przypadku probiotyków trzeba sprawdzić konkretny szczep, jego dawkę i sposób zastosowania.
Cynk-L-karnozyna na Helicobacter pylori
Cynk-L-karnozyna, znana również jako polaprezinc, jest związkiem łączącym cynk z L-karnozyną. Jest interesująca między innymi ze względu na potencjalne działanie ochronne na błonę śluzową żołądka.
W jednym z badań uzyskano następujące wyniki:
Cynk-L-karnozyna – co pokazało badanie?
| Co porównywano | Standardowe leczenie | Zmodyfikowane leczenie + polaprezinc |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | 70 pozbywało się bakterii | 94 pozbywały się bakterii |
| Dawka polaprezincu | — | 75 mg 2 × dziennie |
| Czas leczenia | 14 dni | 10 dni |
| Ważna różnica | Standardowa terapia | Schemat zawierał również bizmut |
Ważne zastrzeżenie
Nie możemy powiedzieć, że cała różnica między 69,6% a 93,5% była efektem samego cynku-L-karnozyny. Dlaczego? Ponieważ schemat zastosowany w grupie badanej różnił się również innymi elementami – zawierał między innymi bizmut.
Cynk-L-karnozyna jest więc interesującym dodatkiem, ale potrzebujemy większej liczby badań, aby dokładnie określić jej miejsce w terapii H. pylori.
Mastika na Helicobacter pylori
Mastika- guma mastyksowa jest często wymieniana wśród naturalnych sposobów wspierania zdrowia żołądka. W przypadku H. pylori dostępne dane są jednak znacznie mniej przekonujące. Pozytywny wpływ ma polegać na uszkodzeniu ściany bakteryjnej. Dodatkowo działa łagodząco na stan zapalny błony śluzowej żołądka.
W badaniu pilotażowym zastosowano kilka różnych schematów:
Mastika – co pokazało badanie?
| Zastosowana terapia | Dawka i czas | Wynik |
|---|---|---|
| Mastyks | 350 mg 3 × dziennie przez 14 dni | 4 z 13 osób pozbyło się bakterii |
| Mastyks | 1050 mg 3 × dziennie przez 14 dni | 5 z 13 osób pozbyło się bakterii |
| Pantoprazol + mastyks | 14 dni | 0 z 13 osób pozbyło się bakterii |
| Standardowa terapia | 10 dni | 10 z 13 osób pozbyło się bakterii |
Co to oznacza?
W tym badaniu mastyks nie dorównał standardowej terapii eradykacyjnej. Na podstawie dostępnych danych nie ma więc podstaw, aby traktować mastyks jako zamiennik leczenia H. pylori.
Mastyks może być szczególnie interesującym wsparciem po eradykacji H. pylori — przy utrzymującym się stanie zapalnym i uszkodzeniu błony śluzowej, np. nadżerkach czy owrzodzeniach.
Czarnuszka na Helicobater pylori
Czarnuszka (Nigella sativa) zawiera tymochinon, który może hamować H. pylori i łagodzić stan zapalny błony śluzowej żołądka. Badania sugerują, że może również wspierać działanie terapii eradykacyjnej. To ciekawy dodatek do leczenia, ale należy pamiętać, że nie zastępuje antybiotykoterapii.
Czarnuszka (Nigella sativa) – co pokazały badania?
| Co porównujemy | Standardowe leczenie | Leczenie + czarnuszka |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | Około 75 uzyskiwało eradykację H. pylori | Około 88–92 uzyskiwało eradykację H. pylori |
| Potencjalna różnica | — | Około 13–17 dodatkowych osób na 100 |
| Dawka | Standardowy schemat | 2 g zmielonych nasion dziennie |
| Czas stosowania | 10-14 dni | 4 tygodnie (28 dni) |
N-acetylocysteina na Helicobacter pylori
N-acetylocysteina (NAC) może być interesującym wsparciem terapii H. pylori, ponieważ pomaga rozbijać biofilm bakteryjny – warstwę ochronną, która utrudnia dotarcie leków do bakterii. Dzięki temu może potencjalnie zwiększać ich dostępność dla antybiotykoterapii, szczególnie w trudniejszych przypadkach.
Związek ten wyróżnia się również unikalną właściwością „przyklejania się” do uszkodzonych tkankowo miejsc w żołądku (nadżerek i owrzodzeń), gdzie powoli uwalnia cynk oraz L-karnozynę. Cynk stymuluje podziały komórkowe i gojenie tkanki, a L-karnozyna działa jako silny zmiatacz wolnych rodników.
N-acetylocysteina (NAC) – co pokazały badanie?
| Co porównujemy | Terapia wyłącznie lekowa | Lek + NAC |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | Około 55 uzyskiwało eradykację H. pylori | Około 72–78 uzyskiwało eradykację H. pylori |
| Potencjalna różnica | — | Około 17–23 dodatkowych osób na 100 |
| Dawka | Standardowy schemat | 600 mg dziennie |
| Czas stosowania | 10-14 dni | 10–14 dni |
| Sposób zastosowania | — | Przed lub w trakcie antybiotykoterapii |
💡 Ciekawostka: NAC działa jak mukolityk – może zmniejszać lepkość warstwy śluzu, w której H. pylori się ukrywa. Co ciekawe, w jednym z badań u osób z wielokrotnymi nieudanymi eradykacjami przygotowanie NAC przed antybiotykoterapią zwiększyło odsetek eradykacji z 20% do 65%. Wyniki innych badań są jednak mniej jednoznaczne, dlatego NAC nie można traktować jako standardowego elementu eradykacji.
Sok z żurawiny na Helicobacter pylori
Sok z żurawiny zawiera polifenole, w tym proantocyjanidyny, które mogą utrudniać H. pylori przyczepianie się do błony śluzowej żołądka. Dzięki temu bakteria ma trudniejsze warunki do kolonizacji i namnażania. Badania sugerują, że żurawina może ograniczać ilość H. pylori, jednak nie jest metodą eradykacji i nie zastępuje leczenia farmakologicznego.
Sok z żurawiny – co pokazuje badanie?
| Co porównujemy | Terapia wyłącznie lekowa | Lek + sok z żurawiny |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | Około 73 uzyskiwało eradykację H. pylori | Około 85 uzyskiwało eradykację H. pylori |
| Potencjalna różnica | — | Około 12 dodatkowych osób na 100 |
| Dawka soku | Standardowy schemat | 250 ml dziennie czystego soku 100% |
| Czas stosowania | 10-14 dni | 90 dni |
Według mnie sok z żurawiny sprawdza się jako element wsparcia po eradykacji H. pylori, szczególnie w kontekście profilaktyki nawrotu. Nie traktuję go jednak jako zamiennika leczenia – jego potencjalna rola wynika przede wszystkim z utrudniania bakterii ponownego przylegania do błony śluzowej żołądka.
Kurkumina a Helicobacter pylori
Kurkuminа, aktywny składnik kurkumy, może działać na kilka mechanizmów związanych z H. pylori — m.in. ograniczać jej wzrost i aktywność ureazy oraz wpływać na biofilm. Jednocześnie wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, co może być istotne przy zapaleniu błony śluzowej żołądka.
Kurkumina – co pokazały badanie?
| Co porównujemy | Lek | Lek + kurkumina |
|---|---|---|
| Na 100 leczonych osób | Około 72 uzyskiwało eradykację H. pylori | Około 86 uzyskiwało eradykację H. pylori |
| Potencjalna różnica | — | Około 14 dodatkowych osób na 100 |
| Dawka kurkuminy | Standardowy schemat | 500–700 mg 2 × dziennie |
| Czas stosowania | 10-14 dni | 4 tygodnie (28 dni) |
Co ciekawe, w jednym z badań dodanie kurkuminy do eradykacji poprawiało stan zapalny błony śluzowej, ale inne badanie nie wykazało zwiększenia skuteczności eradykacji. Dlatego traktowałabym ją przede wszystkim jako potencjalne wsparcie terapii, a nie sposób na usunięcie bakterii.
Zioła i suplementy na Helicobacter pylori – porównanie działania
Jak widać, preparatów badanych pod kątem ich wpływu na Helicobacter pylori jest wiele. Każdy z nich działa jednak na nieco inny element funkcjonowania bakterii – np. utrudnia jej przyleganie do błony śluzowej, wpływa na biofilm, ureazę czy stan zapalny.
Dlatego stosowane samodzielnie zazwyczaj nie są w stanie skutecznie wyeliminować H. pylori. W przeciwieństwie do terapii eradykacyjnej, która wykorzystuje leki działające na bakterie w sposób umożliwiający ich skuteczne usunięcie.
Poniżej znajdziesz podsumowanie mechanizmów działania poszczególnych związków oraz porównanie ich skuteczności – zarówno przy samodzielnym stosowaniu, jak i jako dodatku do standardowej terapii eradykacyjnej.
Naturalne wsparcie terapii H. pylori
| Preparat / Terapia | Główny cel działania | Sam preparat | Lek + preparat | Sam lek |
|---|---|---|---|---|
| Standard czworaczy (bizmut) | Całościowe działanie | N/D | N/D | 85–90% |
| Czarnuszka | Uszkodzenie błony | ~66% | ~88–92% | ~75% |
| Laktoferyna | Brak dostępu do Fe / Uszkodzenie ściany | <10% | ~85–91% | ~70–75% |
| Probiotyki | Blokada adhezji | ~12–16% | ~82–88% | ~75% |
| Berberyna | Rozbijanie biofilmu | ~15–20% | ~85–90% | ~75% |
| Cynk z L-karnozyną | Ochrona śluzówki | ~10–15% | ~85–88% | ~70–75% |
| Kurkumina | Hamowanie ureazy | ~10–15% | ~86% | ~72% |
| N-acetylocysteina | Rozbijanie biofilmu | <5% | ~72–78% | ~55% (oporni) |
| Mastyks | Uszkodzenie ściany | ~30–35% | ~80–84% | ~70% |
| Sok z żurawiny | Blokada adhezyn | ~14,4% | ~85% | ~73% |
Jak wspomóc leczenie Helicobacter pylori?
Leczenie H. pylori powinno opierać się na odpowiednio dobranej terapii eradykacyjnej. Preparaty takie jak NAC, berberyna, laktoferyna, probiotyki czy cynk-L-karnozyna mogą być rozważane jako wsparcie leczenia, ale nie zastępują leków stosowanych w eradykacji.
Cały proces można uporządkować w 3 prostych etapach:
Leczenie Helicobacter pylori – 3 fazy postępowania
| Faza | Kiedy? | Leczenie podstawowe | Wsparcie |
|---|---|---|---|
| 1 | 3 dni przed eradykacją | Przygotowanie do terapii zaleconej przez lekarza | NAC + berberyna |
| 2 | W trakcie leczenia – zwykle 10–14 dni | Antybiotyki + PPI i/lub bizmut – zależnie od schematu | Laktoferyna + probiotyk + cynk-L-karnozyna |
| 3 | Po leczeniu – 2–4 tygodnie i dalej | Kontrola skuteczności eradykacji | Cynk-L-karnozyna + probiotyk + czarnuszka / mastyks |
Co warto zapamiętać?
FAZA 1 – przygotowanie: NAC i berberyna są interesujące przede wszystkim ze względu na potencjalny wpływ na biofilm i mechanizmy przetrwania bakterii.
FAZA 2 – eradykacja: to najważniejszy etap, w którym stosuje się właściwe leczenie farmakologiczne. Preparaty wspomagające mogą być dodatkiem, np. w celu wsparcia błony śluzowej, mikrobioty i tolerancji antybiotykoterapii.
FAZA 3 – regeneracja: po zakończeniu leczenia można skupić się na regeneracji błony śluzowej żołądka i wsparciu mikrobioty. W tym okresie mogą znaleźć zastosowanie m.in. cynk-L-karnozyna, probiotyki, czarnuszka czy mastyks.
Najważniejsze: po zakończeniu eradykacji nie zakładaj, że bakteria została usunięta. Skuteczność leczenia należy potwierdzić odpowiednim testem kontrolnym. Preparaty naturalne mogą wspierać terapię, ale nie powinny zastępować eradykacji H. pylori.
Nie musisz dalej zgadywać, skąd biorą się Twoje objawy.
Podczas konsultacji przeanalizuję Twoją historię choroby, objawy, wyniki badań i dotychczasowe leczenie, aby wspólnie uporządkować możliwe przyczyny problemu i zaplanować dalsze kroki.
Najczęściej zadawane pytanie
?Najczęściej zadawane pytania
Obecnie nie ma wystarczających dowodów, aby uznać zioła lub suplementy za skuteczną samodzielną terapię eradykacyjną H. pylori. Niektóre naturalne substancje mogą jednak wspierać standardowe leczenie.
Czarnuszka (Nigella sativa) zawiera tymochinon, który może ograniczać wzrost H. pylori i łagodzić stan zapalny błony śluzowej żołądka. Badania sugerują również jej potencjalne działanie wspierające terapię eradykacyjną, ale czarnuszka nie zastępuje leczenia farmakologicznego.
Niektóre probiotyki mogą wspierać terapię H. pylori, m.in. poprzez ograniczanie przylegania bakterii i zmniejszanie działań niepożądanych antybiotykoterapii. Ich wpływ na samą eradykację zależy jednak od konkretnego szczepu i schematu leczenia.
Żurawina zawiera proantocyjanidyny, które mogą utrudniać H. pylori przyleganie do błony śluzowej żołądka. Może więc stanowić element wsparcia terapii, ale nie jest sposobem na eradykację bakterii.
Mastyks wykazuje potencjalne działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, jednak dostępne badania nie potwierdzają jego skuteczności jako samodzielnej terapii eradykacyjnej. Może być natomiast interesującym wsparciem po eradykacji, szczególnie przy utrzymującym się stanie zapalnym błony śluzowej żołądka.
Obecnie nie ma wystarczających dowodów, aby naturalne preparaty mogły zastąpić standardową terapię eradykacyjną. Zioła i suplementy mogą pełnić rolę wspierającą, ale nie powinny opóźniać leczenia mającego na celu usunięcie H. pylori.
